Otomotiv sektöründe teşviklerin etkisiyle talebin canlandığı bir yıl
Otomotiv sektörü 2008’in ardından 2009 yılında da oldukça zorlu bir dönemden geçmiştir. Krizin başladığı Amerika'da üç büyük üreticinin finansal zorluğa düşmesi, hükümetle yaptıkları anlaşmalar, hisse satışları ve yeniden yapılanmalar gündeme damgasını vurmuştur. Aynı dönemde krizin zorluklarını hafifletmek amacıyla Avrupalı üreticilerin de devlet yardımları ile birlikte önemli maliyet indirimleri ve yeniden yapılanma planları uyguladıkları gözlenmiştir. Ana ihracat pazarlarımızda 2009 yılının ilk döneminde daralma görülmüş, ancak özellikle İtalya, Fransa ve Almanya'da hükümetlerin talebi canlı tutmak için uygulamaya koydukları farklı teşvik paketleri ile bu pazarlarda tekrar talep artışı gözlemlenmiştir. Yıllık satış rakamlarına bakıldığında, Çin'in %51 büyümeyle küresel piyasalar içinde en iyi performansı gösterdiği görülmektedir. ABD'de toplam satışlar %21 daralırken; Avrupa'nın en büyük piyasası olan Almanya'da %20 artış, Fransa'da %5 artış, İtalya'da ise %2'lik bir daralma meydana gelmiştir.
Türkiye otomotiv pazarı 2009 yılının ilk aylarında önemli ölçüde yavaşlamış, Ocak ve Şubat aylarında binek ve hafif ticari araç toplam pazarı bir önceki yılın aynı dönemine göre %38 daralmıştır. Ekonomideki yavaşlama, bankaların taşıt kredisi verme iştahındaki azalma ve teşvik beklentileri bu daralmanın en önemli nedenleri olmuştur. Mart ayında Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranının azaltılmasına yönelik teşvik paketinin açıklanmasıyla Haziran ayının sonuna kadar olan dönemde önemli bir talep artışı yaşanmıştır. Daha sonra indirim oranları yeniden düzenlenerek teşvik süresi Eylül sonuna kadar uzatılmıştır. Teşviklerin son ayı olan Eylül ayında pazar oldukça büyürken, Ekim ve Kasım ayları yavaş geçmiştir. Ancak gerek otomotiv sektörünün her sene yaşadığı sezonsallık koşulları, gerekse firmaların çok cazip kampanyaları nedeniyle Aralık ayında rekor satış rakamlarına ulaşılmıştır. Böylece 2009 Aralık ayı, yılın en hareketli, son 5 yılın ise en kuvvetli 3’üncü ayı olmuştur.
Sonuç olarak özellikle binek otomobil segmentinde ÖTV indirimi ile krizin sektörde neden olduğu olumsuz koşullar bertaraf edilebilmiş; binek ve hafif ticari araç sektöründe 2009 yılı 2008 yılına göre %12,8 artış ile 557,126 adet ile kapanmıştır. Ekonominin ciddi oranda daraldığı 2009 yılında otomotiv pazarında görülen bu büyüme; ertelenmiş ve öne çekilmiş taleplerin toplamı olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca normal piyasa koşullarında perakende satışlarda ağırlıklı kısmı oluşturan kredili satışların bu dönemde yerini nakit satışlara bıraktığı gözlemlenmiştir.
ÖTV teşviklerinin etkisiyle iç piyasa satışları %13 artmıştır. ÖTV indiriminin belirgin bir avantaj sağlamadığı orta ve ağır ticari araç segmentlerindeki hızlı daralma ise devam etmiştir. Orta ticari araç segmenti %30 daralırken, ağır ticari araçlar ise %42,3 ile en fazla daralan segment olmuştur.
Özellikle lojistik sektöründe ve turizmdeki daralmalar semi-treyler ve büyük otobüs pazarını olumsuz etkilerken, iç pazarda toplu taşımacılıkta halk otobüsüne kayma eğilimi ve filo alımları bu etkiyi azaltan etmenler olmuştur.
Traktör piyasasında ise finans kurumlarının kredi verme iştahındaki azalma sonucu çiftçilerin finansman bulma imkânları da sınırlı kalmış; dünya genelinde %8 daralan traktör pazarı, Türkiye'de %49 küçülmüştür. Savunma sanayinde iç pazardaki millileşme politikası ve yerli üreticilerin tercih edilirliğinin artması, sektörün gelişimine pozitif katkı sağlamaya devam etmiştir.
2009 yılında Türkiye pazarında toplam otomotiv üretimi bir önceki yıla göre %24,2 azalmıştır. Otomotiv Sanayii Derneği verilerine göre toplam taşıt ihracatı, 2008 yılının %30,9 altında gerçekleşerek 628,970 adet olmuştur. Toplam ihracat rakamı ise, 2008 yılına göre %23 azalarak 102 milyar $ olmuştur. Otomotiv sektörü %16,6 payla ülkemizin toplam ihracatında ilk sırada yer almıştır.